Fizik Tedavi

Fizik tedaviye, kişisel fizyoterapi, egzersiz banyosu, masaj ve elektroterapiyle birlikte hedefe odaklı ergoterapi dâhildir. Kişiye özel üretilmiş malzemelerle yapılan bakım da bu tedavi alanına girer. İltihaba bağlı ağrıları en aza indirmek isteyen hastada, uzvu rahatlatıcı tutuş sonucunda kas dengesinde bir bozulma oluşabilir ki bu da ilgili eklemlerin oynaklığını azaltır. Farklı eklem duruşu gündelik hayatta yanlış yüklenmeye yol açar. Yanlış tutuşsa zamanla yanlış duruşa neden olabilir. Tedaviye erken başlamak bu yüzden tedavinin başarısında belirleyici rol oynar. Fizik tedavinin hedefi, eklem işlevi ile normal hareket biçimlerinin tamamen korunması veya geri kazanılmasıdır. Seçilen tedavi tekniklerinin yeni ağrılara neden olmamasıysa, ağrı döngüsü tabir edilen süreçten çıkabilmek için şarttır.

Kesin bulgulara dayandırılan fizyoterapi, çocuk romatolojisinde Garmisch fizyoterapi yaklaşımına göre özellikle bireysel tedavi olarak uygulanır ve hasta yaşına uyarlanır.

[Translate to Türkisch:] Unsere Krankengymnastik Broschüre zum downloaden

Fizyoterapi

Çocuk Romatolojisinde Garmisch Tedavi Yaklaşımı doğrultusunda özellikle bireysel tedavi şeklinde gerçekleştirilen fizyoterapi kesin bulgulara dayandırılır ve yaşa göre uygulanır.

Ağrı dindirme ve aşırı kasılmış kasları gevşetme

Bu, akut bir alevlenme durumunda ağrılı eklemlerin doğru konumlandırılması ile desteklenebilir. Pasif, yahut aktif destekli hareket ve çeşitli gevşetici tedbirler ağrıları azaltır ve böylece rahatlatıcı yanlış tutuşu engeller. Askı tedavisi ve egzersiz banyosu gibi kapsamlardaki gevşetici alıştırmalar eklem metabolizmasını geliştirip bu sayede ağrıya dayanıklılığı daha elverişli düzeye çeker. Yük hafifletici malzemelerin de işlev destekleyici ve eklem koruyucu etkileriyle ağrı kesici katkısı olur.

Eklem oynaklığını geliştirme

Önce mobilizasyon uygulanır. Hasta eklemler çeşitli fizik tedavi teknikleriyle mobilize edilir. Ağrı burada mobilizasyon sınırını belirleyen önemli dayanaklardandır. O bakımdan soğutma gibi ağrı dindirici tedbirlere tedavinin hemen öncesinde başvurulmamalıdır. Kısalmış aşırı kasılı kasların esnetilerek açılması ve aşırı gevşek kasların etkinleştirilmesi de eklem oynaklığını ayrıca geliştirir. Rahatlatıcı yanlış tutuştan etkin eklem oynaklığına geçiş, sürekli düzeltilen küçük hareket dizileri ile gerçekleşmelidir. İyileşmeyle birlikte hareketlilik kapsamı ve zorlanma kapasitesi artacaktır.
Eklemler tahriş olmamış ise, hedefe odaklı kas alıştırmalarına başlanabilir. Burada aletli mi yoksa aletsiz mi alıştırmalara başlanacağı hastadan hastaya değişir. Daima geçerli bir ölçüt, söz konusu alıştırmanın, sakınıcı hareketlere başvurulmaksızın uygulanmasıdır.

Fizyolojik hareket yolları

 Aktif alıştırmanın önkoşulu daima yeterli eklem oynaklığı, eksenlerin düzeltilmesi ve ödünsüz bir uygulamadır. Hareketler, eksenlerin düzeltilmesi eşliğinde sık tekrarlarla yeni yollara oturur. Eski hareket biçimleri yavaş yavaş terkedilir. Hedef, ödünsüz bir uygulamadır. Feldenkrais yönteminin de bu bağlamda katkısı olabilir.

Anne babalara rehberlik, ev programı

Anne babalar ve hastaların bilgilendirilmesi, başarılı bir uyum için vazgeçilmezdir. Bu, özel eğitim programları („Pauli Soruyor Haftası“) ile ve daha önemlisi tedavi seansları çerçevesinde bireysel gerçekleşmektedir. İyi eğitilen anne babalar ve hastalar, değişimleri daha hızlı fark ederek gerekli tepkiyi verebilirler.

Burada başlanan tedavinin sürdürülmesini sağlamak için hastalara yönelik bireysel ev programları düzenlenmekte, hem anne babalara hem de hastanın kendisine rehberlik verilmekte ve yanlışları düzeltilmektedir.

Malzeme tedariki

Hastaya özel üretilen malzemeler ağrıları dindirmeye ve yanlış alışılan hareket biçimlerini kırmaya yardımcı olur. Kontraktürlerin önlenmesi ve düzeltilmesi için başvurulan çeşitli malzemeler vardır.

Burada malzemenin etkinliği ve benimsenmesinde en az uyuş ve oturuş kadar malzemenin doğru kullanımının çalışılması da önemli rol oynar.

Yetersiz veya aşırı düzeltici etkiye sahip, fazla sert veya fazla yumuşak malzeme eklem sıkıntısını ortadan kaldıramaz. Hastaya hangi malzemenin iyi geleceğine daima bireysel olarak bakılmalıdır.

Bulgu odaklı, işlevsel bir uyuş ve oturuş için imalatın ve nihai ürünün sürekli denetlenmesi şarttır.

Fiziksel Tedbirler

Fiziksel tedbirlere ağrı dindirme, iltihap önleme ve kas gevşetme öncesi başvurulmaktadır. Akut iltihaplı, ağrılı eklemlerde buz torbası vb. soğutma paketleri, alkol ve özel birtakım yağ masajları faydalı olmaktadır. Lokal ısıtma aşırı kasılmış kasların gevşetilmesine yardımcı olmakla beraber eklem bölgesine ancak iltihap geçtikten sonra uygulanmalıdır. Çeşitli masaj teknikleri de, kasılmış kasları ve yapışmış bağ dokularını açar. Girişim veya yüksek voltaj tedavisi şeklinde elektroterapi ağrı kesici ve kas gevşetici etkiye sahiptir. Deri yoluyla elektriksel sinir uyarımı tedavisi (TENS) de lokal ağrı azaltma amacıyla uygulanabilir. TENS cihazları küçük, kolay kullanılabilir nitelikte olup, bir tedavi uzmanın kılavuzluğu akabinde evde düzenli tedaviye olanak tanımaktadır. 32 derecede su ile uygulanacak egzersiz banyosu, romatizma hastası çocuklara olabildiğince ağrısız hareket şansı sunmaktadır. Bu tedavi, hareket duygusunu ve yaşam sevincini özellikle pekiştirmektedir.

Ergoterapi

Ergoterapi, artritli çocuklarda özellikle vücudun üst kısmındaki uzuvlara uygulanır. Öncelik işlevsel alıştırmaya verilir. Oyunlar ve el hünerleri vesilesiyle çocuklar gösterilen fizyolojik hareket biçimini uygulamayı öğrenirler. Kil, parmak boyası ve ip gibi malzemeler yardımıyla ellerdeki sensomotorik duyarlılık uyarılır. Farklı farklı el hüneri malzemeleriyle çalışmak ayrıca yaratıcılığı da geliştirir.

Ergoterapinin bütün tedavi içindeki önemli bir boyutu eklemin esirgenmesine yönelik rehberlik ve eğitimdir. Çocuklar oyunlar yardımıyla bu konuya ısındırılır. Genç hastalarımız gündelik hayatın sorunlarına dair özel olarak danışmanlık alarak birbirinden farklı çözüm olanaklarını denerler. İleri derece engelli hastaları kendi işlerini görebilecek düzeye getirmek ilave kılavuzluk gerektirir. Bu bağlamda ihtiyaç duyulan vücut bakımı malzemeleri ile ev, okul ve işyerinde kullanılacak araçların hastaya ve yaşa uygun hale getirilmesi söz konusu olabilir.

Gündelik hayatta ve sporda dayanıklılık

Romatizma akut evrede bedensel dayanıklılığı kısıtlar. Şiddetli ağrılar çocukları hareket etmekten alıkoyar. Öte yandan romatizma hastası çocukların ciddi eklem şişliklerine rağmen hiç şikâyetleri yokmuşçasına koşturup spor yaptığı da gözlenebilmektedir. Burada bedensel aktivitenin kaybına mani olan, çocuğun hareket itkisinin ve spordan aldığı zevkin baskın çıkışıdır. İşte hasta eklemler üzerindeki bu aşırı yük karşısında çocuklar kaçınılmaz olarak, daha az ağrı hissi veren rahatlatıcı yanlış tutuşa yönelirler. Bu da yanlış duruşların gelişmesini pekiştirerek eklemin iyileşme şansını azaltır. Bu yüzden akut iltihaplı eklemler zorlanmamalı, hastalarla eklem sakınma görüşmeleri ve alıştırmaları yapılmalıdır.

Öte yandan romatizma hastası çocuklar hareket etmelidir, çünkü bu sayede eklem metabolizması ve büyümesi uyarılır, eklemler kaslarla sabitlenip dengelenir ve osteoporoza engel olunur. Sportif faaliyet ayrıca sosyal becerileri geliştirir ve psikolojik duruma olumlu etki eder.  

Sportif faaliyet olanakları sürekli olarak hastalığın mevcut seyri ve eklemler ışığında güncel sağlık durumuna uyacak şekilde ayarlanmalıdır. 

Akut artrit evresi: „Bol hareket, az zorlama“

Bu evrede bilhassa vücut ağırlığının dağıtıldığı veya hastalıklı eklemlere yüklenilmeyen sporlara yönelinmelidir. Örneğin bisiklet sporlarında vücut ağırlığı sele üzerinden dağıtılırken, yüzmede de su eklemlerin üzerindeki yükü hafifletir. Havuzda çocukların vücut sıcaklığının düşmemesine özen gösterilmelidir. İdeal su sıcaklığı daima suyun içindeki faaliyete bağlı olacaktır. Ayrıca hastaların ıslak mayoyla havuzun dışında uzun süre beklemek zorunda kalmamasına da dikkat edilmelidir.

Hastalık iç organlara sıçramış bulunuyorsa, sportif etkinlik büyük bir dikkatle ve daima tedaviden sorumlu doktora danışılarak gerçekleştirilmelidir.

Yarı akut artrit evresi (Gerileyen iltihaplı eklem kısıtlaması): „Bol hareket, dozunda zorlama“  

Eklem iltihabının gerilemesi halinde çocuklar adım adım tekrar spora başlatılabilir. Burada önemli olan, eklemlerin, yanlış zorlanmayacak şekilde vücut eksenleri dikkate alınarak zorlanmasıdır. Bu bağlamda düşük ivmeli, yavaş hareketlere dayalı spor türleri uygun olacaktır. 

Ayrıca yeni faaliyetler için geçerli olan bir kural: Bir kerede uzun ve yoğun faaliyet yerine daha sık ve düşük dozda uygulama. Yeterince mola ve dinlenme fırsatı da hesaba katılmalı mutlaka. 

İyileşme evresi (önemli bir eklem kısıtlaması yok, iltihap birkaç aydır gerilemekte): „Bol hareket, dikkatlice zorlama“  

Sportif faaliyet artık günlük form durumuna da bağlı olmak üzere yoğunlaştırılabilir. Bunda kişisel sınırların algılanması ve aşılmaması son derece önemlidir. Performans sporlarından kaçınmakta fayda olacaktır. Okuldaki beden eğitimi dersi bağlamında öğretmenler hastalıktan haberdar edilip elbirliğiyle hastanın derse katılımını sağlayacak çözümler geliştirilmelidir.  

Derse katılım notlandırılmaz veya kısmen nottan arındırılırsa hastaların kendisini fazla zorlamayıp sadece ellerinden geleni yapması daha kolay sağlanacaktır.

Eğer bu mümkün değilse çocuklara/gençlere söz konusu zamanı ör. fizyoterapiye gitmekte yahut kendi ev programlarını uygulamakta kullanma izni verilmelidir.

Genel olarak spor yaparken genelgeçer antrenman ilkelerine dikkat edilmeli ve duruma göre spor aletlerinin ayarları özel olarak yeniden düzenlenmeli veya eklemleri koruyacak şekilde zorlamaya olanak tanıyan malzemelerden faydalanılmalıdır.